Wraking en verschoning

Rechter Nienke de Waele legt uit wat wrakingVerzoek aan de rechtbank om een rechter in een bepaalde zaak te vervangen, omdat hij partijdig zou zijn. is en wat er gebeurt als een partij de rechter wraakt. En ze vertelt wat er gebeurt als een wrakingsverzoek wel of niet toegewezen wordt.

Een wrakingsverzoek kan voor, tijdens of na de zitting worden ingediend. Wordt een rechtszaak behandeld door een meervoudige strafkamerEenheid van drie rechters die binnen een rechtbank of een gerechtshof strafzaken behandelen.? Dan kunnen de drie rechters gewraakt worden. De schijn van partijdigheid is genoeg om een rechter te wraken. Dat betekent overigens niet dat een rechter ook echt partijdig is.

Is een rechter het eens met de wraking? Dan trekt hij zich terug en komt er een vervanger. Is hij het niet eens met de wraking? Dan beslist de wrakingskamer, waarin drie andere rechters het wrakingsverzoek beoordelen.

De afgelopen jaren werden rond de 700 wrakingsverzoeken per jaar ingediend. Ongeveer 2 a 3 procent daarvan wordt toegewezen en werd de rechter daadwerkelijk vervangen. Kijk voor actuele cijfers in het jaarverslag van de Rechtspraak.

Een rechter moet neutraal zijn tot het moment van de uitspraak. Het kan zijn dat iemand vindt dat de rechter in zijn zaak dit niet is, bijvoorbeeld omdat hij denkt dat:

• familie of bekenden van de rechter betrokken zijn bij de zaak de rechter
• financiële belangen heeft bij de (uitkomst van) de zaak
• de rechter een nevenfunctie die de schijn van partijdigheid wekt
• de rechter tijdens de zitting iets zegt dat wijst op vooringenomenheid
• de rechter iemand tijdens de zitting geen gelegenheid geeft tot een reactie

Als de rechter tijdens het proces zelf ontdekt dat er mogelijk sprake is van belangenverstrengeling, kan hij verzoeken zich te mogen 'verschonen'. Als andere rechters instemmen met dat verzoek, komt er een vervanger. Dit kan bijvoorbeeld omdat de rechter erachter komt dat een oud-buurman partij is in de zaak.

Een rechter heeft naast zijn baan als rechter ook vaak andere functies. Bijvoorbeeld voorzitter van de sportvereniging of bestuurder in een stichting. De nevenfuncties van rechters zijn openbaar. Als de rechter door zijn nevenfunctie een belang heeft bij de uitkomst van de rechtszaak, zal hij zich verschonen.