Levenslang

Strafrechter Lieneke de Klerk legt uit wanneer een rechter levenslang oplegt en of de levenslange gevangenisstraf ook echt levenslang is.

Levenslang kan worden opgelegd bij zeer ernstige misdrijven. Iemand kan levenslang krijgen als hij bijvoorbeeld:

• een of meerdere moorden heeft gepleegd
• terroristische misdrijven heeft gepleegd of leiding geeft aan een terroristische organisatie
  
• een aanslag heeft gepleegd tegen de regering of de koning
  

In principe is levenslang in Nederland ook echt levenslang. De enige manier om vrij te komen is:

• via een herzieningBuitengewoon rechtsmiddel tegen onherroepelijke veroordelingen in strafzaken. Kan bij de Hoge Raad worden aangevraagd wanneer zich een nieuw gegeven (zgn. novum) zich heeft geopenbaard, dat bij het onderzoek op de terechtzitting aan de rechter niet bekend was.: als de veroordeelde toch onschuldig wordt bevonden.
• via een herbeoordeling: als een gevangene 25 jaar heeft gezeten, adviseren juristen en gedragswetenschappers van het Adviescollege Levenslanggestraften de minister voor Rechtsbescherming of een veroordeelde mogelijk kan terugkeren in de samenleving. Daarbij wordt meegewogen hoe hij zich heeft ontwikkeld, of er kans is op herhaling en hoe slachtoffers of nabestaanden er tegenover staan. De minister voor Rechtsbescherming besluit over het wel of niet starten van activiteiten ter voorbereiding op een terugkeer in de maatschappij.
  
  Uiterlijk twee jaar daarna krijgt de koning advies van de minister, het Openbaar MinisterieValt onder het ministerie van Justitie. Geeft leiding aan het opsporingsonderzoek van de politie en vervolgt de verdachten. en de rechter die de straf heeft opgelegd. Op basis daarvan beslist de koning of hij wel of geen gratie verleent. Het adviescollege informeert de minister over het verloop van de gevangenschap en de eventuele re-integratie activiteiten.
  

Tot de jaren 80 van de vorige eeuw werd standaard gekeken of levenslanggestraften voor gratie in aanmerking kwamen, zodat zij toch konden vrijkomen. In 1986 gebeurde dat voor het laatst. In 2009 is nog gratie verleend aan een man die ernstig ziek was en kort na zijn vrijlating overleed. Daarna kwam gratieverlening niet meer voor en zat iedereen echt levenslang.

Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens heeft vanaf 2013 verschillende keren geoordeeld dat levenslange gevangenisstraf zonder de mogelijkheid van herbeoordeling en eventuele vrijlating onmenselijk is. De Hoge RaadHoogste rechtscollege in Nederland. De Hoge Raad stelt niet meer zelf de feiten vast, maar bekijkt of de lagere rechter bij zijn beslissing het recht goed heeft toegepast. (het hoogste rechtscollege van Nederland) heeft dat standpunt overgenomen.

Levenslange gevangenisstraf mag daadwerkelijk levenslang duren. Het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens staat daaraan niet in de weg, oordeelde de Hoge Raad in 2017. Na verloop van tijd moet echter wel een reële mogelijkheid tot herbeoordeling van de levenslange gevangenisstraf bestaan, die eventueel kan leiden tot verkorting van de straf en (voorwaardelijke) invrijheidstelling.